Lâu đài chim cú (Fukuro no shiro)

Nguyên tác: Shiba Ryou Tarou
Người dịch: Nhất Như

Lời người dịch:

Tôi là một người hâm mộ tiểu thuyết thời đại của tác giả Shiba Ryou Tarou. "Người hâm mộ" có thể không hợp trong trường hợp này nhưng cứ thấy trên tạp chí xuất hiện tên tác gia này là đều tìm đọc hết. Những dòng này tôi mượn lời của Muramatsu Gou để nói lên tâm trạng của mình.
Tiểu thuyết "Fukuro no shiro" này lần đầu tiên được đăng trên một tờ báo Phật giáo, sau đó được xuất bản vào tháng 9 năm Shouwa thứ 30. Đây là một quyển tiểu thuyết với đề tài Ninja, một loại đặc công, gián điệp thời phong kiến của nước Nhật nhưng đương thời, đây là một đề tài rất mới mẻ. Đề tài Ninja lần đầu tiên xuất hiện khi nhà xuất bản Tachikawa Bunko tạo ra hình tượng nhân vật Ninja Sarutobi Sasuke và kể từ đó đề tài này rất được đại chúng ưa chuộng. Từ sau Thế chiến cho đến những năm Shouwa 30 thì trong trào lưu tiểu thuyết thời đại, hình tượng Ninja luôn được xây dựng với bộ trang phục đen, hành động bí mật xuất quỷ nhập thần.
Nhưng tác phẩm dài miêu tả chính diện nhân vật chính là một Ninja sau Thế chiến thì có thể nói "Fukuro no shiro" là quyển tiểu thuyết đầu tiên. Cũng sau Thế chiến, cùng với một tác phẩm khác là "Kouga Ninpou chou" của Yamada Futarou, "Fukuro no shiro" đã gây ra một cơn sốt Ninja tại Nhật. Nó lấn sang cả thị trường phim ảnh, truyền hình, truyện tranh và đến cả những món đồ chơi bày bán trong siêu thị. Quyển sách của Yamada Futarou trong những năm gần đây đã được các họa sĩ dựng thành truyện tranh và phim hoạt hình với cái tên "Basilisk" rất nổi tiếng trong giới trẻ khắp Thế giới. Có thể nói đề tài Ninja trở nên phổ biến và lan rộng khắp toàn cầu khi điện ảnh Mỹ bắt đầu nhảy vào khai thác đề tài này với loạt phim Ninja của cha con tài tử Kosugi Shou. Sự phổ cập này hẳn là bắt nguồn từ "Fukuro no shiro" của Shiba Ryou Tarou và đương thời ông được mệnh danh là tác gia của Ninja (nhưng hình như ông rất ghét bị gọi như vậy).
Shiba Ryou Tarou xuất thân từ Osaka, theo học tiếng Mông Cổ tại đại học ngoại ngữ Osaka. Ông là tác gia tiểu thuyết thời đại, tiểu thuyết lịch sử lớn nhất và có lẽ là cuối cùng của nước Nhật. Ông nhận được nhiều giải thưởng lớn và huân chương danh dự của đất nước Mặt trời mọc vì những cống hiến của mình cho dòng văn chương lịch sử của mình. Vị trí của ông trong lòng nước Nhật có lẽ cũng như vị trí của văn hào Nguyễn Tuân trong lòng người dân Việt Nam. Và sự nghiệp của ông bắt đầu với "Fukuro no shiro". Từ đó Shiba Ryou Tarou trở thành một trong những tác gia được yêu thích nhất nước Nhật.

Nhưng cái mới trong "Fukuro no shiro" không phải chỉ là ở những vấn đề liên quan đến đề tài Ninja. Phong trào tiểu thuyết thời đại khởi dậy vào những năm Shouwa 30 bắt nguồn từ chính sách phát triển kinh tế của nước Nhật và đáp ứng cho trào lưu tiêu dùng đang bùng nổ lúc bấy giờ. Các tờ báo tuần sau thi nhau mọc như nấm sau cơn mưa và hầu hết đều đăng tải tiểu thuyết thời đại. Cách viết của thời kỳ này cũng theo trào lưu Hard-boiled của Âu Mỹ (thủ pháp tả thực, trong sáng và nhanh gọn bắt đầu với Hemingway sau Đệ nhất Thế chiến), văn chương gãy gọn và mang nhiều hơi hướm sắc tình.
Tiểu thuyết thời đại trước Thế chiến có một đại diện là "Miyamoto Musashi" của Yoshikawa Eiji, một bộ sách gối đầu giường của tôi. Theo đó thì nhân vật chính là kiểu kiếm sĩ một mình một kiếm với tâm tinh tấn dũng mãnh cầu đạo. Tiểu thuyết thời đại sau Thế chiến thì tập trung vào kiểu kiếm sĩ với chủ nghĩa hư vô trong những trận đấu đẫm máu và mỹ nữ khỏa thân. Văn chương gãy gọn, tình tiết nhanh chóng, mang hơi hướm sắc tình là đặc trưng của thời kỳ này và trường hợp của Shiba Ryou Tarou cũng không phải là ngoại lệ.
Nhưng cũng không thể nói được rằng nhân vật chính của Shiba Ryou Tarou hoàn toàn theo chủ nghĩa hư vô. Mà họ bị ám ảnh bởi một tín niệm nào đó, và theo một ý nghĩa nào đó thì là những con người theo chủ nghĩa lý tưởng. Trong phong trào chủ nghĩa hư vô như vậy thì Shiba Ryou Tarou đã hình thành một phong cách xây dựng nhân vật. Nhân vật chính trong "Fukuro no shiro" và nhiều tác phẩm khác của Shiba Ryou Tarou đều có những điểm chung là theo đuổi say sưa một lý tưởng nào đó trong những tình, niệm rất đàn ông. Kiếm sĩ điển hình cho chủ nghĩa lý tưởng trước chiến tranh là Miyamoto Musashi. Còn nhân vật Tsuzura Juzou trong "Fukuro no shiro" này lại là một kiểu Miyamoto Musashi trong thời đại mới.
Musashi của Yoshikawa Eiji được Akemi, cô gái tràn đầy nhiệt huyết và một Otsu hiền thục theo đuổi. Cũng giống như thế, nhân vật Tsuzura Juzou cũng được một Kisaru hoang dã và Kohagi cao kỳ theo đuổi. Và Musashi đã cự tuyệt Otsu, Juzou cự tuyệt Kohagi vì cái "đạo" mà họ theo đuổi. Nhưng rốt cuộc Musashi đã không một lần ôm ấp Otsu nhưng còn Juzou thì ngược lại. Trong tác phẩm này người đọc có thể thấy được sự thay đổi trong quan niệm về ái tình giữa hai thế hệ bị chiến tranh chia cắt.
Cả Musashi và Juzou đều có điểm chung trong sự nhiệt thành với cái "đạo" mà họ theo đuổi.
Lòng nhiệt thành của Miyamoto Musashi luôn được tác giả Yoshikawa Eiji coi trọng, Musashi luôn xuất hiện với hình ảnh nghiêm khắc khổ hạnh. Đó là vì Yoshikawa luôn nhìn Musashi với con mắt nghiêm trang và ít khi nào cười nhân vật của mình. Nhưng còn đối với Juzou thì khác, mọi sự nhiệt thành của hắn đều là ngu ngốc trong mắt Shiba Ryou Tarou khi sắp đạt đến mục tiêu của cả đời mình.
Mọi sự nhiệt thành, tư tưởng đều được Shiba Ryou Tarou tương đối hóa hết. Đây là một khuyết điểm lớn trong văn chương đại chúng trước chiến tranh. Tác phẩm của Shiba Ryou Tarou không chỉ thích hợp với những người bình dân mà còn lôi cuốn cả những người trí thức. Mọi thứ ở đời đều được tác giả nhìn qua cặp mắt tương đối và khôi hài.

Bối cảnh của "Fukuro no shiro" là nước Nhật thời Chiến quốc, khi cả đất nước bị phân liệt thành hàng trăm xứ nhỏ gây loạn lạc liên miên. Một chư hầu là Oda Nobunaga đứng lên tiêu diệt hết các chư hầu khác, đang trên đường thống nhất đất nước thì thuộc hạ nổi loạn, tự vẫn trong chùa Honnou. Quyền lực lại rơi vào tay bộ tướng Toyotomi Hideyoshi....